Eiken kwaliteiten uitgelegd: van QF/1a tot QF/5

Twee offertes voor eiken planken, twintig procent prijsverschil, en op allebei staat "eerste keus". Wie regelmatig eiken inkoopt kent dat moment. Zonder een gedeelde taal voor kwaliteit vergelijkt u appels met peren. Die taal bestaat wel: EN 975-1. Zodra u haar spreekt, wordt inkopen een stuk overzichtelijker.

→ Download onze kwaliteitengids Europees eiken (PDF, 22 pagina's)

Waarom eiken gesorteerd wordt

Een eik van honderdtwintig jaar heeft het een en ander meegemaakt. Takken die afstierven en overgroeid raakten, een strenge winter die een scheur trok, een jaar met zoveel groei dat de nerf golft. Dat alles zit in het hout en komt bij het zagen tevoorschijn. Geen twee planken zijn gelijk.

Sorteren gaat daarom niet over goed of slecht hout, maar over voorspelbaarheid. Een sortering legt vast welke kenmerken in welke mate voorkomen, zodat u weet wat er van de vrachtwagen komt. Belangrijk daarbij: een sortering beschrijft het gemiddelde beeld van een partij, niet elke plank afzonderlijk. Eén deel dat ruimer uitvalt bepaalt de klasse niet.

Gekantrecht eiken: QF/1a tot QF/4

Gekantrecht eiken — in Vlaanderen en bij een deel van de Nederlandse handel bekantrecht genoemd — is scherpkantig bezaagd hout tot 100 mm dik. Op vaste breedte gezaagd en per breedte gebundeld heet dat in de Franse handel avivés: van 100 tot 400 mm breed, in lengten tot 500 cm. De sorteringen lopen van streng naar ruim, en het verschil zit vrijwel volledig in de noesten.

QF/1a — foutvrij. Rechtdradig hout met een vrijwel gesloten beeld. Bij delen smaller dan 120 mm is één gezonde noest tot 10 mm toegestaan, bij bredere delen twee. De opbrengst per stam is laag, en dat ziet u terug in de prijs.

QF/1b — praktisch foutvrij. Drie gezonde noesten tot 12 mm bij delen onder 120 mm breed, plus één extra noest per 40 mm extra breedte. Noestjes kleiner dan 5 mm tellen niet mee. Voor veel afnemers is dit het commerciële optimum.

QF/2 — licht rustiek. Drie noesten tot 25 mm, weer met een extra noest per 40 mm breedte. Dit is het beeld dat de meeste mensen voor ogen hebben bij eiken, en veruit de meest gevraagde klasse voor meubel- en interieurwerk.

QF/3 — rustiek. Noesten tot 40 mm en één dode noest tot 20 mm. Uitgesproken karakter, maar de vervelende gebreken blijven eruit: geen schorsinsluiting, geen bruinkern, geen rot, geen aangesneden merg.

QF/4 — extra rustiek. Gezonde noesten tot 70 mm zonder aantalsbeperking, twee dode noesten en wankant tot 10% van de breedte. Populair voor vloeren en tafelbladen met een landelijke uitstraling. Rot en doorlopende gaten blijven ook hier uitgesloten.

En dan is er nog QF/5

Zoekt u QF/5 op in EN 975-1, dan vindt u niets. Deze klasse staat niet in de norm — de markt heeft haar zelf bedacht voor alles wat niet in 1 tot en met 4 past. Restanten van een productie, partijen met een afwijkend kenmerk, hout dat de zagerij naar eigen omschrijving sorteert. Dat maakt het niet minder bruikbaar; er zitten regelmatig scherp geprijsde partijen tussen die voor de juiste toepassing prima voldoen.

Wel geldt hier één regel harder dan elders: omdat er geen norm achter zit, kunt u bij onenigheid nergens op terugvallen. Bij QF/5 is de schriftelijke omschrijving de enige afspraak die u heeft. Vraag dus altijd om een bundelmonster én een omschrijving op de opdrachtbevestiging voordat u afroept.

De X en de XX: spint

Achter elke gekantrechte klasse kan een X of XX staan. Een X betekent dat gezond spint over minder dan twee derde van de dikte aan één zichtzijde is toegestaan, XX geldt voor beide zijden. Staat er niets, dan levert een goede handelaar spintvrij — en rekent daar ook naar. Vraagt u om QF/2 terwijl u QF/2 X bedoelt, dan betaalt u onnodig voor een strengere sortering. Het omgekeerde komt trouwens vaker voor, en dat merkt u pas bij het uitpakken.

Balkhout: uiterlijk én draagkracht in één code

Bij balkhout komt er iets bij dat bij planken geen rol speelt: sterkte. Voor dragende toepassingen is CE-markering verplicht, en de draagkracht wordt vastgesteld met visuele sterktesortering volgens de Franse norm NF B 52-001. Dat klinkt als een tweede administratie, maar dat valt mee.

Voor balken dikker dan 100 mm bestaat namelijk een vaste koppeling tussen uiterlijkklasse en sterkteklasse. QP/A komt overeen met D30, QP/1 met D24 en QP/2 met D18. Eén aanduiding op uw bestelling legt dus zowel het beeld als de constructieve waarde vast. QP/A is volledig scherpkantig zichtwerk, QP/1 de werkbalk voor de meeste kapconstructies, en QP/2 het robuuste hout met wankant en zware noesten voor tuinwerk en overkappingen.

Ongekantrecht en plaathout: QB en QS

Koopt u ongekantrecht, met wankant en schors, dan gelden QB voor gesloten stammen en QS voor uitgezochte losse delen, allebei van A tot 4. Wie zelf opdeelt haalt hier het hoogste rendement en de breedste delen uit.

Let hierbij op één regel die veel inkopers verrast. Een stam wordt als geheel gesorteerd, en de norm staat speling toe: minimaal 65% van het volume valt in de opgegeven klasse, minder dan 25% mag één klasse lager zijn en minder dan 10% twee klassen lager. Bij uitgezochte losse delen ligt de lat hoger — daar mag hoogstens 10% onder de laagste opgegeven klasse vallen.

Wat u hiermee opschiet

Drie dingen maken uw volgende inkoop meetbaar beter. Noem altijd de klasse én de spintaanduiding, dus QF/2 X in plaats van "eerste keus". Vraag bij plaathout expliciet naar de verdeling binnen de stam, want daar zit het verschil tussen twee offertes die op papier gelijk lijken. En vraag om een bundelmonster voordat u afroept — een goede leverancier stuurt dat kosteloos, of zet een selectie voor u klaar op het terrein.

Wij sorteren volledig volgens EN 975-1 en NF B 52-001 en hanteren geen eigen huiscodes. U bestelt bij ons dus in dezelfde aanduidingen als bij een Franse zagerij, en kunt offertes zonder vertaalslag naast elkaar leggen. Twijfelt u tussen twee sorteringen? Neem contact op — dan leggen we ze naast elkaar.

Alle zeventien sorteringen staan met foto's en grenswaarden in onze kwaliteitengids. Download hem hier als PDF (22 pagina's) — geen formulier, geen e-mailadres nodig.